Kronikë kohe 3 – Sendërtimi i vështirë i rendit demokratik (Presidenca një institucion i ri problematik)

Libri: Kronikë kohe 3 – sendërtimi i vështirë i rendit demokratik (Presidenca një institucion i ri problematik)
Autor: Abdi Baleta
Redaktoi: Lindita Baleta
Botoi: Alsar
ISBN e setit: 9789928397195

Presidenca e shtetit në Shqipëri si institucion shtetëror ka nisur me anomali. Pas spalljes së pavarësisë së Shqipërisë punën për t’i dhënë fizionominë institucionale shtetërore një shteti të cunguar shqiptar e morën në dorë 6 Fuqitë e Mëdha nëpërmjet një Komisioni Ndërkombëtar të Kontrollit. Ato vendosën që Shqipëria të ishte një principatë e trashëgueshme, me në krye një Princ joshqiptar dhe përzgiodhën ushtarakun gierman Vilhelm fon Vid. Ky qëndroi në krye të shtetit shqiptar vetëm 6 muaj, nga marsi në stator të vitit 1914. Pra, Shqipëria pati fillimisht regjim monarkik.

Pas Luftës së Parë Botërore, kur u rivendos shteti sovran i Shqiperisë, u ruajt forma monarkike e regjimit. Princ Vidi nuk abdikoi, por as u kthye më në Shqipëri si kryetar shteti. Këtë detyrë Kongresi i Lushnjës, në fillim të vitit 1920, ia ngarkoi një Këshilli të Regjencës, i përbërë nga katër anëtarë: një mysliman suni, një mysliman bektashi, një i krishterë ortodoks dhe një i krishterë katolik. Pra, për herë të parë Shqipëria u bë me kryetar shteti kolektiv. Zhvillimet politike të dhunshme në vitin 1924, kryengritja e armatosur noliste dhe Triumfi Zogist i Legalitetit bënë që institucioni i Regjencës të dilte jashtë funksionit dhe forma monarkike e qeverisjës u zëvëndesua me formën republikane. Në vitin 1925 Shqipëria për herë të parë u shpall Republike. Ahmet Zogu, fitimtari në ngjarjet e dhunshme të luftës për pushtet në vitin 1924, u bë dhe Presidenti i parë në historinë politike të Shqipërisë. Ky ndryshim nuk vazhdoi gjatë, sepse në vitin 1928 u shpall Mbret i Shqiptarëve nga Asambleja Kushtetuese. Ai u detyrua të largohej nga Shqipëria pas agresionit dhe pushtimi nga Italia fashiste, me 7 prill 1939. Shqipëria u përthith në përbërjen e shtetit monarkist italian. Politikisht dhe ligjërisht monarku shqiptar i dëbuar vazhdoi teë mbante në mërgim atributet e kryetarit të shtetit të Shqipërisë gjatë gjithë viteve të Luftes së Dyte Botërore. Por për shkak të zhvillimeve të reja në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore, në Kongresin e Përmetit, në maj të vitit 1944, atij iu ndalua kthimi në atdhe. Kështu u veprua edhe ndaj trashëgimtarit të tij, Leka, i cili arriti që ta sillte aspiratën monarkiste në referendumin për formen e regjimit në Shgipëri, që u zhvillua më 29 qërshor 1991.